De Wet DBA is de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties. De wet draait om de vraag of iemand een opdracht in loondienst uitvoert of als zelfstandige werkt.

Wanneer is er sprake van loondienst?

De Belastingdienst noemt drie kenmerken: gezagsmogelijkheid, persoonlijke arbeid en beloning. Daarnaast tellen alle feiten en omstandigheden mee.

Kan ik een modelovereenkomst nog gebruiken?

Ja, bestaande modelovereenkomsten kunnen nog tot en met 31 december 2029 worden gebruikt, als de praktijk overeenkomt met de afspraken. Sinds 6 september 2024 worden geen nieuwe modelovereenkomsten meer beoordeeld.

Geeft een modelovereenkomst zekerheid?

Nee, een modelovereenkomst geeft alleen zekerheid als de praktijk precies past bij de afspraken op papier.

Wet DBA

Wat betekent de Wet DBA in de praktijk?

De Wet DBA gaat niet over een label op een contract, maar over de vraag hoe er in de praktijk wordt gewerkt. De kernvraag is simpel: is er sprake van loondienst, of werkt iemand echt als zelfstandige?

Doe de scan Lees de uitleg

De basis

1. Wat is de Wet DBA?

DBA staat voor Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties. De wet is bedoeld om duidelijker te beoordelen of een arbeidsrelatie een opdracht is of eigenlijk een dienstbetrekking. Voor zzp'ers en opdrachtgevers is dat belangrijk, omdat de fiscale en arbeidsrechtelijke gevolgen sterk verschillen.

In de praktijk betekent dit dat je niet alleen naar de tekst van een contract kijkt. De Belastingdienst en de Rijksoverheid benadrukken dat vooral de werkelijkheid telt: hoe wordt het werk uitgevoerd, wie stuurt aan, hoe is de beloning geregeld en hoeveel ondernemerskenmerken zijn er zichtbaar?

Waarop wordt gelet

2. Wanneer lijkt een opdracht op loondienst?

De Belastingdienst noemt drie hoofdkenmerken van loondienst: de mogelijkheid tot werkgeversgezag, de verplichting tot persoonlijke arbeid en de beloning voor het werk. Maar dat is niet genoeg op zichzelf. Alle feiten en omstandigheden van de samenwerking tellen mee.

Praktisch gezien kijk je vooral naar vragen als: wie bepaalt het werk, mag vervanging, is er vaste aansturing, en loop je als zzp'er echt zelfstandig ondernemersrisico?

Gezag: kan de opdrachtgever bepalen hoe je werkt?
Persoonlijke arbeid: moet jij het werk zelf uitvoeren?
Beloning: is de vergoeding ingericht als loonachtig of als ondernemerschapsvergoeding?
Inbedding: draai je mee als onderdeel van de organisatie?
Ondernemersrisico: investeer je zelf, factureer je zelf en loop je echt risico?

Modelovereenkomst

3. Wat doet een modelovereenkomst wel en niet?

Een modelovereenkomst kan helpen als opdrachtgever en opdrachtnemer hebben bepaald dat de arbeidsrelatie geen loondienst is. De Belastingdienst geeft aan dat bestaande modelovereenkomsten nog tot en met 31 december 2029 kunnen worden gebruikt. Sinds 6 september 2024 worden geen nieuwe overeenkomsten meer beoordeeld.

Belangrijk is dat een modelovereenkomst geen magisch schild is. Als de praktijk afwijkt van wat op papier staat, dan kan alsnog sprake zijn van loondienst. De afspraken moeten dus niet alleen goed klinken, ze moeten ook echt zo worden uitgevoerd.

De Belastingdienst geeft ook aan dat werken volgens een modelovereenkomst alleen iets zegt over die ene arbeidsrelatie. Het zegt niet automatisch iets over of iemand ondernemer is voor de inkomstenbelasting of btw.

Wat je concreet doet

4. Hoe beoordeel je een opdracht verstandig?

Begin met het contract, maar stop daar niet. Kijk vervolgens naar de praktijk: wie geeft instructies, hoe worden werkuren bepaald, hoe vervangbaar is de opdrachtnemer, en is er echt ruimte voor ondernemerschap?

Leg afspraken schriftelijk vast.
Laat de dagelijkse uitvoering aansluiten op het contract.
Gebruik een modelovereenkomst alleen als die past bij de manier van werken.
Laat twijfelgevallen vooraf toetsen met juridisch of fiscaal advies.
Blijf kritisch als iemand langdurig voor één opdrachtgever werkt.

Gevolgen

5. Wat kan er gebeuren bij schijnzelfstandigheid?

Volgens de Rijksoverheid kan schijnzelfstandigheid gevolgen hebben voor de opdrachtgever of werkgever. Er kunnen dan alsnog loonbelasting, premies werknemersverzekeringen, bijdragen voor de Zorgverzekeringswet en soms pensioenpremies verschuldigd zijn. Ook kan een cao van toepassing zijn.

Voor zelfstandigen kan het daarnaast betekenen dat een opdracht achteraf anders wordt beoordeeld dan verwacht. Daarom is het slim om niet alleen naar tarief en flexibiliteit te kijken, maar juist naar de juridische inhoud van de samenwerking.

Veelgemaakte misverstanden

6. Drie misverstanden die vaak problemen geven

"Als er een zzp-contract is, is het automatisch goed." Niet waar: de praktijk is doorslaggevend.
"Als iemand meerdere klanten heeft, kan het niet fout zijn." Ook dat is niet genoeg; de concrete opdracht blijft bepalend.
"Als de opdrachtgever dringend hulp nodig heeft, mag het altijd via zzp." Nee, de reden van inzet bepaalt niet of het loondienst is.

FAQ

Veelgestelde vragen over de Wet DBA

Is de Wet DBA hetzelfde als schijnzelfstandigheid?

Niet precies. De Wet DBA is het juridische kader voor de beoordeling van arbeidsrelaties. Schijnzelfstandigheid is de situatie waarin iemand op papier als zzp'er werkt, maar in de praktijk eigenlijk in loondienst is.

Mag ik nog met een modelovereenkomst werken?

Ja, bestaande modelovereenkomsten kunnen nog tot en met 31 december 2029 worden gebruikt, als de praktijk daarmee klopt. Nieuwe overeenkomsten worden sinds 6 september 2024 niet meer beoordeeld.

Wat is belangrijker: het contract of de praktijk?

De praktijk. De Belastingdienst en Rijksoverheid benadrukken steeds dat alle feiten en omstandigheden bepalend zijn.

Wat als ik twijfel over een opdracht?

Dan is een extra check verstandig. Gebruik deze pagina of de scan als eerste stap, maar laat twijfelgevallen juridisch of fiscaal toetsen voordat je doorgaat.

Bronnen